Analizy DNA wskazują, że pierwsi współcześni ludzie pojawili się 200–350 tys. lat temu w delcie Okavango w południowej Afryce. Nie zachowały się żadne skamieniałości wczesnych współczesnych ludzi – dominują natomiast skamieniałości prymitywnych Homo sapiens. Archaiczni sapiens mieli potężne łuki brwiowe, wydłużone czaszki i duże pyski, podobnie jak neandertalczycy. Średnia wielkość ich mózgów była mniejsza niż u współczesnych ludzi. Rozprzestrzenili się z Afryki do Europy i Izraela, ale zostali stamtąd wyparci przez neandertalczyków. Archaiczni sapiens przetrwali do 13 tys. lat temu w Nigerii po tym, jak współcześni ludzie dotarli do Ameryk. Współcześni ludzie wywodzą się z małego schronienia w południowej Afryce o dużej różnorodności genetycznej. Archaiczni sapiens używali narzędzi z epoki środkowej epoki kamienia łupanego, podobnych do tych stosowanych przez neandertalczyków i wczesnych współczesnych ludzi. Współcześni ludzie wyparli archaicznych wszędzie w wyniku długiej wojny na wyniszczenie, a nie przez przypadek. Archaiczni sapiens nie spowodowali masowego wymierania ssaków, w przeciwieństwie do współczesnych ludzi. Kuliste czaszki i gładkie czoła współczesnych ludzi wskazują na neoteniczne mózgi umożliwiające wyższą kreatywność. Archaiczni ludzie dorównywali neandertalczykom pod względem technologii, ale brakowało im destrukcyjnego geniuszu współczesnych. Współcześni ludzie prawdopodobnie krzyżowali się z archaicznymi, ale ich DNA pozostaje nierozpoznane. Mieszkańcy południowej Afryki, tacy jak Hadzabe, reprezentują współczesną inwazję wypierającą północnych archaicznych ludzi. Archaiczni ludzie stanowili wiele podgatunków niezwiązanych z linią współczesnych ludzi.