Język protoirański wywodzi się z protoindoirańskiego i praindoeuropejskiego. Użytkownicy związani z kulturą archeologiczną Andronowo. Cztery główne dialekty: staro-północno-zachodni, północno-wschodni, środkowy i południowo-zachodni irański. Język typu satem, w którym spółgłoski podniebienne ulegają przemianie w syczące. PIE *p pozostaje p, jak w pitār „ojciec”. PIE *s zmienia się w h, z wyjątkiem sytuacji przed lub po niektórych dźwiękach. Głoski krtaniowe uległy wokalizacji w późnym indoirańskim. PIE *l zmienia się na r we wszystkich językach irańskich. Aspirowane spółgłoski zamieniają się na f, θ, x w większości języków irańskich. Palatowelarne *ḱ, *ǵ stają się s, z w awestyjskim i większości współczesnych języków irańskich. Staro-perski wykazuje zamiast tego θ, d. *cw staje się sp w większości języków irańskich, s w staro-perskim. Rozwija się w staroirański, podobnie jak awestański i staro-perski. Awestański jest czasowo bliski protoirańskiemu. Wiele cech staroirańskiego rozprzestrzeniło się poprzez kontinuum dialektalne. Dialekty niepisane są przodkami większości współczesnych języków irańskich. Przykłady obejmują aspa „koń” od *Hácwah. Haoma „efedra” jest odpowiednikiem soma. Brātar „brat” od *bráHtā.